Za ZSO, sve oči su uprte u SAD

Za formiranje Zajednice opština sa srpskom većinom na Kosovu moralo bi da lopta prijeđe na američkom sudu – bar smatra predsjednica Kosova Vjosa Omani.

Šef države je u intervjuu za Radio-televiziju Kosova rekao da SAD treba da preuzmu vodeću ulogu u razgovorima za normalizaciju kosovsko-srpskih odnosa.

Evropska unija ima tu ulogu već dvanaest godina.

„Mislim da je riješenje slijedeće: treba da sednemo sa SAD i da pripremimo nacrt statuta Republike Kosovo“ za Zajednicu opština sa srpskom većinom, rekao je Osmani 27. septembra.

Ni EU ni Ambasada SAD u Prištini nisu odgovorile na zahtijeve Radija Slobodna Evropa da komentarišu ovu izjavu.

RSE je tražio od Predsedništva Kosova dodatna pojašnjenja o tome, ali, shodno tome, nije dobio odgovor.

Vlada Kosova je saopštila da, kao i do sada, pozdravlja interesovanje i uključivanje Sjedinjenih Država u različitim oblicima u proces dijaloga.

„Međutim, na SAD je da odrede nivo i oblik svoje uloge i učešća u ovom procesu“, rekao je portparol vlade Peparim Krieziu za REL.

Prema nekim poznavaocima dešavanja na Kosovu, prijedlog predsjednika Osmanija je „pametan“.

Za Asocijaciju, Kosovo i Srbija postigli su sporazum 2013. godine – u okviru dijaloga za normalizaciju odnosa – ali on nikada nije sproveden.

Stranke su se 2015. složile oko njegovih principa, ali je iste godine Ustavni sud Kosova utvrdio da je veliki dio njih u suprotnosti sa Ustavom Kosova.

U Srbiji insistiraju na širokim ovlašćenjima Udruženja, dok na Kosovu kažu da bi to ugrozilo funkcionalnost države.

Međunarodna zajednica je u poslednje vrijeme pojačala pritisak na Kosovo tražeći od njega da ne odlaže formiranje Asocijacije.

Međutim, kosovski premijer Aljbin Kurti kritikovao je evropske posrednike pregovora zbog pristrasnosti i poručio da Kosovo neće prihvatiti uslove za normalizaciju odnosa sa Srbijom, a da ne formalizuje de fakto priznanje Kosova od strane Srbije.

Pametan prijedlog

Edvard P. Džozef, predavač na Univerzitetu Džon Hopkins u Vašingtonu, kaže za REL da je predlog predsjednika Osmanija da SAD vode dijalog „prilično pametan“.

Prema njegovim riječima, Kosovo koristi poluge koje mu je dao “katastrofalni napad” u Banjskoj, gde su naoružane grupe Srba napale kosovsku policiju 24. septembra, ubivši policajca.

„Ovo je zaista trenutak da Priština skrene pažnju na ono što vidi kao neravnotežu u Briselu“, kaže Džozef.

„Po mom mišljenju, prava neravnoteža nije u vođenju dijaloga od strane EU, već u tome što dijalog vode bivši ministri spoljnih poslova dvije zemlje koji ne priznaju Kosovo. Ovo je stvorilo neravnotežu od samog početka. Kako možete da vodite Beograd ka bilo kakvom priznanju Kosova – čak i de fakto priznanju – kada vaša zemlja porijekla odbija da prizna Kosovo“, pita se Džozef.

On se poziva na dvojicu evropskih diplomata, Žozepa Borela i Miroslava Lajčaka, koji dolaze iz Španije, odnosno Slovačke – obe zemlje EU koje ne priznaju nezavisnost Kosova, proglašene 2008. godine.

Džozef kaže da prijedlog da Kosovo predstavi SAD svoj koncept za Asocijaciju jača poziciju Prištine, dok Beograd razotkriva kao pravog protivnika dijaloga.

Leon Hartvel, viši saradnik na Londonskoj školi ekonomije i političkih nauka, kaže da ne predviđa nikakve velike promjene u pristupu SAD dijalogu Kosova i Srbije.

SAD su, prema njegovim riječima, bile u skladu sa stavom Evropske unije po ovom pitanju.

„Ovo usklađivanje je posebno vidljivo poslednjih mjeseci. SAD su se pridružile EU u vršenju pritiska na Kosovo da uspostavi Asocijaciju opština sa srpskom većinom“, kaže Hartvel za Radio Slobodna Evropa.

„Dalje, vrijedi napomenuti da partnerstvo EU i SAD sve više krivi Kosovo za uočeni neuspjeh dijaloga, čak i kada je jasno da Srbija snosi odgovornost za eskalaciju sukoba“, dodaje on.

Prema njegovim riječima, važno je da SAD i EU priznaju da je trenutni dijalog u ćorsokaku, uglavnom zbog neposvećenosti Srbije.

„Tek kada se ova realnost prepozna, možemo početi da istražujemo alternativne načine za riješavanje suštinskih pitanja kosovsko-srpskog sukoba“, kaže Hartveel.

Stav SAD o Asocijaciji

Za SAD bi osnivanje Zajednice opština sa srpskom većinom trebalo da bude među prvim koracima koje Kosovo treba da preduzme za normalizaciju odnosa sa Srbijom.

U intervjuu za Radio Slobodna Evropa 20. septembra, američki ambasador u Prištini Džefri Hovenije rekao je da Kosovo treba da ide napred sa ovim sporazumom.

Prema njegovim riječima, SAD smatraju da Asocijacija treba da bude u potpunosti u skladu sa Ustavom Kosova.

“Ne vjerujemo da treba da postoje izvršne vlasti ili ovlašćenja”, rekao je Hovenier.

„Srbija može da traži više, ali, na kraju krajeva, to je ono što su Sjedinjene Države i međunarodna zajednica spremne da vide kao prihvatljivo“, rekao je on.

Stav EU o Asocijaciji

Za Evropsku uniju, o pitanju kako se Asocijacija pravi, kako će izgledati i kako će funkcionisati, mora se razgovarati u dijalogu.

„EU i zemlje članice traže da se uspostavljanje Asocijacije pokrene bez dodatnih odlaganja i bez preduslova“, rekao je portparol EU Petar Stano 21. septembra.

Tako nije direktno odgovorio na pitanja novinara da li statut Udruženja treba da bude u skladu sa odlukom Ustavnog suda Kosova, koji je rekao da se principi Udruženja mogu usaglasiti kroz pravne akte.

Početkom maja u Briselu je predstavljen nacrt statuta Udruženja, koji je izradio upravljački tim koji čine četiri pripadnika srpske zajednice, među kojima je i poslanik u Skupštini Srbije.

Međutim, to je odbio kosovski premijer Aljbin Kurti, koji je rekao da se ne slaže „sa ustavnošću, zakonitošću, ljudskim pravima, evropskim vrijednostima i pravima manjina po evropskim standardima“.

Njegova vlada je osmislila takozvani “hrvatski model” za Udruženje, ali to nije išlo.

Gde je dijalog?

Premijer Kosova Aljbin Kurti i predsednik Srbije Aleksandar Vučić održali su 14. septembra u Briselu novu rundu razgovora, ali bez uspijeha.

Nisu se dogovorili o koracima za sprovođenje Osnovnog sporazuma za normalizaciju odnosa koji je postignut u februaru i koji uključuje i obavezu osnivanja Asocijacije.

Evropski pregovarači, diplomate Žozep Borel i Miroslav Lajčak, rekli su da Kurti nije prihvatio njihov prijedlog za „istovremeno ispunjavanje” obaveza koje proizilaze iz ovog sporazuma.

Kurti je rekao da se “uslovljavanje Srbije” za formiranje Zajednice opština sa srpskom većinom “pretočilo u poziciju emisara EU”.

On je okrivio Lajčaka za pozicioniranje protiv Kosova i rekao da se Osnovni sporazum ne može primjeniti pod uslovima.

Prema Vučićevim riječima, „jasno je da Kurti izbjegava formiranje Udruženja”.

Američki Stejt department izrazio je razočarenje zbog nedostatka napretka u ovoj rundi pregovora.